[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/session.php on line 1007: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /includes/functions.php:3493)
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/functions.php on line 4183: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /includes/functions.php:3493)
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/functions.php on line 4185: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /includes/functions.php:3493)
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/functions.php on line 4186: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /includes/functions.php:3493)
[phpBB Debug] PHP Notice: in file /includes/functions.php on line 4187: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /includes/functions.php:3493)
Hulp bij angst • Toon onderwerp - Vasculaire dementie – tekenen, symptomen, en behandeling
Pagina 1 van 1

Vasculaire dementie – tekenen, symptomen, en behandeling

Nieuw berichtGeplaatst: do 05 feb 2015 22:23
door Mart
Tekens, symptomen, preventie en behandeling van multi-infarct en andere vormen van vasculaire dementie:
Vasculaire dementie is de tweede meest voorkomende vorm van dementie en wordt veroorzaakt door verminderde bloedtoevoer naar de hersenen, meestal van een beroerte of een reeks van beroertes. Terwijl de beroertes onmerkbaar klein kunnen zijn, kan de schade van tijd tot tijd oplopen, leiden tot geheugenverlies, verwarring, en andere tekenen van dementie. Hoewel er geen remedie bekend is, kan je leren om de symptomen te beheren, om te voorkomen dat verdere beroertes ontwikkelen, en genieten van een volledig, lonend leven.

Wat is vasculaire dementie?
Vasculaire dementie verwijst naar een progressieve achteruitgang in het geheugen en cognitief functioneren, veroorzaakt door een verstopping of vermindering van de bloedtoevoer naar de hersenen. Wanneer de bloedtoevoer naar de hersenen is onderbroken, worden hersencellen verstoken van vitale zuurstof en voedingsstoffen, waardoor schade ontstaat aan de cortex van de hersenen, het gebied waar het leren, geheugen en taal zitten. Vasculaire dementie is de tweede meest voorkomende vorm van dementie na de ziekte van Alzheimer, goed voor maximaal 40 procent van de gevallen van dementie bij oudere volwassenen.

Afhankelijk van de persoon en de ernst van de beroerte of beroertes, kan vasculaire dementie geleidelijk of plotseling voordoen en variëren van mild tot ernstig. Momenteel is er geen bekende remedie voor vasculaire dementie, maar er zijn stappen die je kunt nemen om beroertes te voorkomen, cognitieve verliezen te compenseren, en het vertragen van de ontwikkeling ervan.


Multi-infarct dementie (MID) wordt veroorzaakt door een reeks kleine beroertes (soms "mini-beroerte" of "stille beroerte") die zich vaak onopgemerkt voordoen. Deze mini-beroerte, ook wel aangeduid als transient ischemic attack (TIA), resulteert in slechts een tijdelijke, gedeeltelijke blokkades van de bloedvoorziening en dit veroorzaakt korte stoornissen in het bewustzijn of het zicht. Echter, na verloop van tijd, omdat gebieden van de hersenen zijn beschadigd, beginnen de symptomen van vasculaire dementie te verschijnen. MID treft meestal mensen tussen de leeftijden van 60 en 75 jaar, en komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen.

Wat is gemengde dementie?
Hoewel zelden gediagnosticeerd tijdens het leven, wordt tot 45 procent van mensen met dementie verondersteld om gemengde dementie te hebben, waarbij meer dan één type dementie gelijktijdig gebeurt. Vaak associëren vasculaire dementie en de ziekte van Alzheimer en Lewy-lichaam dementie.

De combinatie van twee soorten dementie kan een groter effect op de hersenen hebben dan uit zichzelf. Gemengde dementie wordt vaak aangeduid met hart- en vaatziekten en dementie symptomen die erger worden, langzaam na verloop van tijd.


Vasculaire dementie treft verschillende mensen op verschillende manieren en de snelheid van de progressie verschilt van persoon tot persoon. Sommige symptomen kunnen lijken op die van andere vormen van dementie zijn en weerspiegelen meestal toenemende moeilijkheid om dagelijkse activiteiten zoals eten, aankleden, of boodschappen te doen.

Gedragsmatige en fysieke symptomen kunnen sterk of zeer geleidelijk aan opkomen, maar het lijkt dat een langere TIA mini beroerte zoals hierboven beschreven leidt tot een geleidelijke afname van het geheugen, terwijl een grotere beroerte onmiddellijk ernstige symptomen kan opwekken. Ongeacht de snelheid van de verschijning, vordert vasculaire dementie meestal op een stapsgewijze manier, waar het geheugen vervalt, en vaardigheden van redeneren worden gevolgd door periodes van stabiliteit, alleen een manier om verder te dalen.

Voorkomende tekenen en symptomen van vasculaire dementie
Mentale en emotionele tekenen en symptomen
◾ Vertraagd denken
◾ Geheugenproblemen; algemene vergeetachtigheid
◾ Ongewone stemmingswisselingen (bijvoorbeeld depressie, prikkelbaarheid)
◾ Hallucinaties en wanen
◾ Verwarring, die 's nachts kan verergeren
◾ Veranderingen in de persoonlijkheid en verlies van sociale vaardigheden

Fysieke tekenen en symptomen
◾ Duizeligheid
◾ Zwakke benen of armen
◾ Tremoren / spiertrekkingen
◾ Bewegen met snelle, schuifelende stappen
◾ Evenwichtsproblemen / moeite met staan
◾ Incontinentie / verlies van controle over de blaas of darmen

Gedragsmatige tekenen en symptomen
◾ Onduidelijke spraak
◾ Taalproblemen, zoals moeite met het vinden van de juiste woorden voor dingen
◾ Verdwalen in een vertrouwde omgeving
◾ Ongepast lachen of huilen
◾ Moeilijkheid met plannen, organiseren, of het volgen van instructies
◾ Moeilijkheden met dingen doen die vroeger gemakkelijk waren (bv omgaan met geld, het betalen van rekeningen, of het spelen van een favoriete kaartspel)
◾ Verminderd vermogen om te functioneren in het dagelijks leven


Vasculaire dementie wordt meestal veroorzaakt door een beroerte, SVD (Blaasjesziekte), of een mengsel van beide. Meestal is er een verstopping van kleine bloedvaten ergens in het grote systeem van bloedvaten die de hersenen voedt en door de basis van de schedel komt. Verstoppingen kunnen worden veroorzaakt door plaque afzetting op de binnenkant van de slagaderwand, of door bloedstolsels die los zijn gebroken en verder stroomafwaarts een zijrivier verstopte. Stolsels kunnen vormen als gevolg van hartritmestoornissen of andere hartafwijkingen. Ook kan een zwakke vlek op een slagaderwand als een uitwendige ballon een aneurysma vormen, die kunnen barsten en zuurstof van de hersencellen ontnemen.
• De meest voorkomende oorzaken van een beroerte (hartinfarct) zijn onbehandelde hoge bloeddruk (hypertensie), diabetes, hoge cholesterol en hart-en vaatziekten.
• Blaasjesziekte is een aandoening waarbij de kleine bloedvaten diep in de hersenen vernauwd of verdikt raken. Dit kan worden veroorzaakt door veroudering, hoge bloeddruk, aderverkalking, diabetes, auto immuunziekte, ontstekingsziekten van de slagaders zoals lupus en temporale artritis of hersenbloeding.

De symptomen van een beroerte herkennen:
Bel onmiddellijk het alarmnummer van je land (112 in Nederland, en 101 in België) als je één van de volgende symptomen ervaart, die kunnen duiden op een beroerte/hartstilstand of een transient ischemic attack (TIA), of mini-beroerte.
• Gevoelloosheid, verlamming of zwakte aan een kant van je lichaam of gezicht
• Problemen met spreken (bijv. je woorden opslurpen, onvermogen om een ​​eenvoudige zin te herhalen)
• Verlies van het gezichtsvermogen of dubbel zien
• Verlies van evenwicht en coördinatie (bijvoorbeeld duizeligheid, slecht ter been)
• Plotselinge, ernstige hoofdpijn (kan een stijve nek zijn, braken, of pijn tussen je ogen)

Het is belangrijk om snel te handelen. Snelle behandeling kan een geblokkeerde bloedvat heropenen en de ernst van de beroerte verminderen.

Risicofactoren
De risicofactoren voor vasculaire dementie zijn vergelijkbaar met die voor beroerte of hartziekte, en omvatten:
◾ Toenemende leeftijd. Vasculaire dementie komt het meest voor bij mensen boven de leeftijd van 65 jaar... het risico verhoogt naarmate je ouder wordt.
◾ Hoge bloeddruk (hypertensie). Artsen schatten dat ongeveer 50 procent van gevallen van vasculaire dementie het gevolg zijn van hypertensie. Hoge bloeddruk legt extra spanning op de bloedstroom door het lichaam, waaronder de hersenen.
◾ Een geschiedenis van het hebben van een hartaanval of beroerte kan het risico verhogen op het krijgen van problemen in de hersenen met de bloedstroom.
◾ Hoge cholesterol. Hoge LDL of "slechte" cholesterol staat verbonden met een verhoogd risico op vasculaire dementie.
◾ Atherosclerose treedt op wanneer afzettingen van cholesterol of plaques in de slagaders en nauwe bloedvaten gaan zitten, waardoor de bloedtoevoer naar de hersenen in de problemen komt.
◾ Diabetes. Hoge glucosespiegels tasten bloedvaten aan door het gehele lichaam, inclusief de hersenen.
◾ Roken beschadigd de bloedvaten en veroorzaakt hersenbeschadigingen.
◾ Atriale fibrillatie. hartritmestoornissen verminderen bloedtoevoer naar de hersenen en vormen het risico van bloedstolsels.


• Ken je bloeddruk. Indien te hoog, werk met je arts om deze te verlagen.
• Informeer bij je arts als je de hartritmestoornis: boezemfibrilleren hebt.
• Als je rookt, stop ermee.
• Als je alcohol drinkt, doe het dan met mate.
• Zoek uit of je een hoog cholesterolgehalte hebt. Als dat zo is, werk met je arts om het te controleren.
• Indien je diabeet bent, volg dan de aanbevelingen van je arts zorgvuldig om je diabetes te reguleren.
• Sport met regelmaat, doe activiteiten waarvan je geniet in je dagelijkse routine.
• Eet minder natrium (zout), en ga op vet dieet.


Symptomen van vasculaire cognitieve stoornissen worden vaak niet herkend, dus als je een beroerte, of lichte beroerte hebt geleden, of andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten hebt, kan je arts cognitieve tests aanraden. Als eerste screening tests suggereren dat er sprake is van cognitieve veranderingen, kan je arts beginnen aan een meer gedetailleerde beoordeling van de vaardigheden van het denken, zoals oordeel, planning, het oplossen van problemen, redeneren, en het geheugen. Deze evaluatie kan ook hersenscans bevatte en tests om andere oorzaken van je klachten uit te sluiten.

Om een ​​diagnose te stellen, kan je arts ook vragen om inbreng van familieleden of vertrouwde vrienden over eventuele subtiele veranderingen die ze hebben opgemerkt in je gedrag of cognitieve vaardigheden.

Behandeling vasculaire dementie
Hoewel er momenteel geen remedie is voor vasculaire dementie, hoe eerder enige schade aan de hersenen wordt vastgesteld, hoe beter de kans op het voorkomen van dementie, of op zijn minst vertragen van de progressie van de ziekte. Door het behandelen van de risicofactoren die tot vasculaire dementie leiden, zoals hoge bloeddruk of diabetes, kan een persoon zelfs in staat zijn om enkele van de symptomen om te keren.

Fysiotherapie, ergotherapie, en logopedie kan je helpen om alle of een deel van verloren functies na een beroerte te herwinnen. Een aantal van de medicijnen die worden gebruikt om de cognitieve symptomen van de ziekte van Alzheimer te behandelen lijken te werken voor vasculaire dementie, maar het belangrijkste is om je risico op een beroerte te verlagen en het minimaliseren van de progressie van dementie. Je arts kan medicijnen voorschrijven om de bloeddruk te verlagen en de vorming van bloedstolsels te voorkomen, en kan deze wijzigen of stoppen. Medicijnen zoals kalmerende middelen, antihistaminica of sterke pijnstillers kunnen de symptomen van dementie verergeren. Echter, de vaststelling van gezondere levensstijl veranderingen is ook een essentieel onderdeel van vasculaire dementie behandeling. Dit betekent gezond eten, het verliezen van gewicht, actief bezig blijven, het onder controle krijgen van een hoge bloeddruk, het vermijden van sigaretten, en de controle over het cholesterolgehalte en diabetes.

Veranderingen in levensstijl om te helpen bij het beheren van vasculaire dementie
Een diagnose van dementie is eng. Maar het is belangrijk om te onthouden dat veel mensen met dementie een gezond, en bevredigend leven kunnen leiden na de diagnose. Geef het niet op! Probeer zoveel mogelijk te kijken naar je fysieke en emotionele gezondheid, doe de dingen die je graag doet, en breng tijd door met familie en vrienden.
• Nieuwe manieren vinden om in beweging te komen. Uit onderzoek blijkt dat zelfs een ontspannen wandeling van 30 minuten per dag het risico op vasculaire dementie kan verminderen en helpen de progressie te vertragen. Regelmatige lichaamsbeweging kan ook helpen bij de controle van je gewicht, stress, en het vergroten van je algehele gezondheid en geluk.
• Creëer een netwerk van ondersteuning. Ga op zoek naar hulp en aanmoediging van vrienden, familie, gezondheidszorg deskundigen, en steungroepen met lotgenoten zoals op het forum waar je nu bent, kunnen je vooruitzichten en gezondheid verbeteren.
• Gezond eten voor de gezondheid van het hart. Hart en vaatziekten en beroerte delen veel van dezelfde risicofactoren, zoals hoge LDL-cholesterol (slechte cholesterol), lage HDL-cholesterol (goede cholesterol), en hoge bloeddruk. De goedkeuring van een gezond-hart dieet kan je dementie symptomen verbeteren en de progressie ervan vertragen.
• Probeer zo veel mogelijk plezier te hebben. Lachen, spelen, en genieten van jezelf, zijn grote manieren om stress en zorgen te verminderen. Genot kan je energie geven en levensstijl veranderingen inspireren die kunnen voorkomen dat verdere beroertes ontstaan en compenseren voor het geheugen en cognitieve verliezen.
• Leer hoe je kan ontspannen en stress kan beheren. Stress is een belangrijke bijdrage aan een hoge bloeddruk en hart-en vaatziekten, dus het is handig om ontspanning technieken, zoals yoga, meditatie, diep ademhalen, of ritmische oefening te oefenen, en te weten hoe je snel stress kan verminderen op het moment dat je er last van hebt door het gebruik van één of meer van je zintuigen.


Het beheer van de symptomen van vasculaire dementie betekent praktische manieren leren om geheugenverlies te beheren, terwijl je zo optimistisch en realistisch mogelijk blijft. Hoewel je misschien niet in staat bent om terug te brengen wat er verloren gaat, kan je nog steeds zoeken naar manieren om een ​​uitdagende situatie gemakkelijker te maken.
• Volg een routine. Regelmatig routines en consistente gewoonten kunnen een afnemende geheugen compenseren en helpt je meer in controle te voelen. Zo zorgt het toetsen van een haak bij de deur ervoor dat deze makkelijker te vinden ia. Verbind medicatie regimes met andere activiteiten, zoals het eten van een maaltijd, om dingen makkelijker te onthouden.
• Gebruik ezelsbruggetjes. Neem wat druk van je geheugen door het gebruik van geheugensteuntjes, zoals een to-do lijst om een laptop of smartphone op te sporen. Bewaar belangrijke telefoonnummers en herinneringen op een prominente plaats en label de deuren, kasten en dozen om te helpen herinneren wat er in zit.
• Wees openhartig over je conditie. Vertel de mensen in de buurt dat je een beroerte hebt gehad, op deze manier, weten ze wat ze kunnen verwachten en je kunt er misverstanden mee voorkomen.
• Praat over je behoeften. Vraag mensen om langzaam te spreken of dingen te herhalen als dat nodig is. Vraag een bericht te worden opgesplitst in kleinere delen, en herhaal terug wat je hebt gehoord. Als je niet aan een woord kan denken, probeer een andere manier om de betekenis te uiten - of ga gewoon verder in het gesprek om het gevonden te krijgen.
• Onderhoud sociale activiteiten. Het einde van een gesprek kan meer inspanning vergen, maar probeer in contact te blijven met vrienden en familie, onder vier of meer ogen, want dit kan helpen cognitie te behouden. Betrek regelmatig interactie met andere mensen bij activiteiten waarvan je geniet.
• Verwijder afleiding. Bij een poging om lange berichten of instructies te begrijpen, kan het uitzetten van afleidingen zoals tv of radio helpen, zodat je beter kan concentreren en aantekeningen kan maken.
• Vermijd haasten naar nieuwe taken. Wees bereid om te stoppen met na te denken en te plannen voordat je begin met een taak, of het nu gaat over het legen van de vuilnisbak, of het uitvoeren van een vergadering.
• Wees geduldig met jezelf. Boosheid maakt het alleen maar moeilijker om dingen te onthouden. Ontspanningstechnieken leren kan je helpen omgaan met de frustratie en angst veroorzaakt door veranderingen in je geheugen.
• Laat personen dicht bij je helpen. Het is niet makkelijk om toe te geven je hulp nodig hebt, maar degenen die de zorg over jou geven laten steunen is belangrijk voor je onafhankelijkheid.


De zorg voor een persoon met vasculaire dementie kan zeer belastend zijn voor zowel jezelf als je geliefde. Je kunt de situatie vergemakkelijken door een stabiele en ondersteunende omgeving te maken. Wijzig de zorgverlening omgeving om potentiële stressoren - die onrust en desoriëntatie kunnen veroorzaken bijeen demente patiënt - te verminderen. Mijd luidruchtige of niet identificeerbaar geluiden, schimmige verlichting, spiegels of andere reflecterende oppervlakken, opzichtige of sterk contrasterende kleuren, en gedessineerde behang. Gebruik kalmerende muziek of speel de favoriete soort muziek van de persoon als een manier om de patiënt te ontspannen als het even niet mee zit.

Een stabiele omgeving begint met een stabiele, gezonde jij. Het is gemakkelijk om je eigen behoeften uit het oog te verliezen als je je geliefde helpt bij het omgaan met dementie. Maar het verzorgen van jezelf is niet vrijblijvend. Stress en burn-out komen vaak voor bij zorgverleners, en dat is geen goede zaak voor jouw of de persoon waar je de zorg voor draagt. Het voeden en beschermen van je eigen emotionele en fysieke gezondheid is niet egoïstisch. Het is het beste wat je kan doen voor de persoon waar je van houd. Angstig worden of overstuur raken kan je geliefde's stress of opwinding verhogen. Probeer om flexibel, geduldig en ontspannen te blijven. Als je merkt dat je angstig wordt of bang bent om de controle te verliezen, neem een ​​time-out om af te koelen. Probeer niet om probleemgedrag persoonlijk op te vatten en doe je best om je gevoel voor humor behouden.


• Creëer een routine. Je geliefde zal zich meer comfortabel en minder geagiteerd voelen wanneer hij of zij een regelmatige routine heeft en in een vertrouwde omgeving verblijft.
• Gebruik kalenders en klokken. Leg grote kalenders en klokken naast je geliefde in de woonkamer. Deze voorwerpen kunnen mensen met dementie helpen om zich te heroriënteren indien zij de datum of tijd zijn vergeten.
• Houd je geliefde bezig. Moedig je geliefde aan om fysiek te blijven en door te gaan met sociale activiteiten, voor zo lang mogelijk. Of het nu over een wandeling gaat of tijd doorbrengen bij het lokale senior centrum, het is belangrijk dat hij of zij regelmatig deelneemt aan activiteiten. Eenvoudige dagelijkse klusjes zoals de was opvouwen, planten water geven, of groenten pellen kan helpen om actief bezig te zijn met je geliefde.
• Bied veel stimulatie. Zorg ervoor dat de kamer van je partner/echtgenoot kleurrijk en uitnodigend is. Is er een mooi uitzicht naar buiten? Zo niet, dan kan je het buitenleven naar binnen brengen met wat bloemen of een plant. Oefening, interactie met verschillende mensen in één-op-één situaties, of spelen met een goed opgeleide, volgzame huisdier kan ook helpen om de stimulatie te bieden en fysieke en sociale activiteit te verhogen.
• Zorg ervoor om te communiceren, zelfs als je er niet zeker van bent of je geliefde je begrijpt. Als het tijd is voor het diner, bijvoorbeeld, zeg dat dan. Leidt je geliefde nooit naar de keuken zonder uit te leggen wat er aan de hand is. Zelfs als hij of zij je woorden niet kan begrijpen, gebruik je intonatie, oogcontact, een glimlach, of een geruststellende aanraking om de boodschap te helpen brengen en je mededogen te tonen.